Grootse activiteiten 10-jarig bestaan Stichting Smid Renders

Naar grote wens van de toenmalig bezielende kracht en dorpssmid Jan Renders werd 10-jaar geleden de Stichting Smid Renders opgericht. De stichting restaureert en onderhoudt deze machines om ze als historisch en cultureel erfgoed in stand te houden en wil daarmee jong en oud interesseren voor het 19e-eeuwse industriële tijdperk.

Foto: Grootse activiteiten 10-jarig bestaan Stichting Smid Renders.

De festiviteiten rond het 10-jarige bestaan van Stichting Smid Renders worden aankomend weekend groots gevierd. Zo wordt er op zaterdag 27 juni gestart met een spectaculaire roadrun bestaande uit een indrukwekkende stoet historische stoommachines en stoomtractoren die vanaf 13.30 uur in een 15 km lange tocht door Veldhoven zullen trekken. Een dag later op zondag 28 juni zijn de festiviteiten bij molen Sint Jan aan het Hoogeind in Oerle die vanaf 10 uur in de ochtend start en waar het Brabant van ‘vruuger’ weer een beetje tot leven komt met een nostalgische braderie, vergeten ambachten, bijzondere werktuigen, oude tractoren, gereedschappen, een miniatuur stoommachine, maar ook een kolossale stoom puinbreker. Tussentijds zijn er stoomparades met een presentatie van alle stoommachines. Kortom, er valt van alles te zien, te beleven en daarbij zal de inwendige mens zeker niet worden vergeten.

Veldhoven in Stoom 27 en 28 juni 2026

Ben je nieuwsgierig geworden… lees dan het complete programma met de route van de roadrun en alle verdere activiteiten die er rond de feestelijke festiviteiten aankomend weekend bij Stichting Smid Renders zullen plaatsvinden via hun website: https://stichtingsmidrenders.com

Hoe het ooit begon: de vroegere dorpssmid in de Brabantse Kempen

Vanaf de jaren zestig was Jan Renders in de omgeving binnen de Brabantse Kempen, in Veldhoven-Zeelst vooral vertrouwt als de bekende smid die destijds vanaf zijn eigen smederij aan de Polderstraat met zijn bakfiets rondtrok om met zijn materialen ter plaatse zijn specialistisch vakwerk te verlenen. Hier kwam hij veelal bij boeren om onderdelen aan hun werktuigen te repareren, want in die tijd waren dorpen nog veel meer van de boerenstand en had je veelal historische beroepen waar een smid zoals Jan Renders betaamd mede vele decennia deel van uitmaakte. Zo was een smid een van de grote vakmeesters om van weinig iets te maken, wat in de smederij veelal uit maatwerk bestond. Zo werd hij door de vele jaren heen bekend als ‘Jan de Smid’ of ‘Smid Renders’. Later maakte hij ook veel ijzeren spanten voor de vanaf dan steeds verder opkomende stallenbouw.

Foto: Jan Renders de befaamde dorpssmid uit de Kempen.

Verzameling historische landbouwmachines

Vanuit dat vakmanschap ontplooid hij zich door de jaren heen in zijn vrije tijd als restaurateur van oude machines en herstelde dan werktuigen uit vervlogen tijden. Van lieverlee krijgt hij steeds meer passie met het van oorsprong Duitse merk Lanz die vooral in de jaren vijftig en zestig bekend stond als grote fabrikant van landbouwmachines, die indertijd vooral bekend was van de beroemde naam ‘Lanz Bulldog’ waarvan destijds enorme aantallen werden geproduceerd. Het type Bulldog was met de introductie van de eencilinder-tweetakt dieselmotor in 1926 revolutionair.

De jaren nadien bouwde Renders steeds verder aan zijn verzameling historische landbouwmachines die door de tijd steeds verder uitgroeide tot een indrukwekkend arsenaal werktuigen, tractoren en agrarische productiemachines, waar hij er met zijn enorme vakkundigheid in slaagde deze weer nieuw leven in te blazen.

Foto: Renders op een van de evenementen met zijn concentratie op de machine.

Grote droom wordt werkelijkheid

Eind jaren negentig komt een van zijn grote dromen tot leven, wanneer hij erin slaagt om beslag te leggen op een stoomlocomobiel uit begin deze eeuw daterend uit 1909. Het gaat om een machine die afkomstig is uit de fabrieken van Heinrich Lanz Maschinenfabrik te Mannheim in het zuiden van Duitsland. Het complete gevaarte bestaande uit een stoomlocomobiel weegt maar liefst 6 ton en heeft een capaciteit van in totaal 21 PK.

Reeds voordat Renders aan zijn kolossaal project kon beginnen moest het reusachtige object eerst de Atlantische oceaan worden overgescheept, want hoewel de machine in Duitsland was gebouwd had deze in opdracht van Duitse kolonisten vele jaren op suikerrietplantages in het Zuid-Amerikaanse Brazilië dienst gedaan.

Foto: stoomlocomobiel uit begin deze eeuw daterend uit 1909.

De stoomlocomobiel naar de Veldhovense werkplaats

Nadat zijn gedroomde machine op het erf in Veldhoven stond kon het grote werk pas echt beginnen, want met de komst van het pronkstuk was er nog een immens werk om de machine weer in zijn oorspronkelijke toestand te krijgen. Deze had namelijk vele jaren stilgestaan en stond aldaar ver weg tussen de struiken gewassen, waardoor die ijzeren wielen half waren weggerot. Hetzelfde gold voor de complete stoomketel, die na alle herstelwerkzaamheden door het z.g. Het Stoomwezen, een Nederlandse organisatie die toezicht hield op de veiligheid van stoomketels en andere installaties onder druk, aan een strenge keuring werd onderworpen. Omdat de onderdelen natuurlijk niet allemaal vanuit een fabriek geleverd konden worden, heeft hij alle delen met veel geduld, vakkennis en gedrevenheid met de hand gerestaureerd en heeft hij uiteindelijk totaal drie jaar over de complete restauratie van de stoommachine gedaan.

Complete stoom-dors combinatie

Toen Jan er met zijn gerestaureerde machine genaamd JAMES er na een ongekend aantal uren restauratiewerk voor de eerste keer op uit trok, waren een van zijn gevleugelde woorden: “James, zadel het paard, we gaan uit rijden.” Op deze manier werden de stoommachine, tractoren en dorskast van stal gehaald om zich op beurzen en evenementen te manifesteren. Want niemand heeft iets aan machines die jaren in de stal staan, dus moet alles in beweging zijn, zo luidde zijn devies. En beweging was er in die jaren nadien meer dan genoeg want de collectie vertegenwoordigde uiteindelijk met een Stahl-Lanz-dorsmachine (DA 18, bouwjaar 1928) die hij vond op een sloperij een Oost-Duitsland en een de Lanz draadpers (BPL uit 1925) een complete stoom-dors combinatie.

Foto: Complete stoom-dors combinatie.

Machinale klompen kopieermachine

Later breidde hij zijn collectie ook weer uit met een Brevete klompen kopieermachine van Franse makelij uit 1910 door producent J. Guilliet, waar in combinatie met de stoomlocomobiel door jan complete wagens werden gefabriceerd voor het speciale transport naar de evenementen.

Foto: Brevete klompen kopieermachine.

De machines komen langzaam op stoom

De met hout gestookte Lanz Stoomlocomobiel uit 1909 zorgt telkens voor de aandrijving van de machines, waarbij de watertemperatuur in de ketel van de imposante machine de 180 graden moet aantikken om uiteindelijk 7 atmosfeer druk te krijgen. In de praktijk betekent dit dat water onder hoge temperatuur wordt omgezet in stoom.

Wij stoken en smeren: “dus pas goed op voor uw kleren…!!!”

Om alles in werking te zien is het een complete bedrijvigheid: “Het moet in beweging zijn, dan is het mooi”, zo glunderde Jan Renders destijds bij zijn machines.

Foto: De machines komen langzaam op stoom.

Mooie herinneringen van Smid Renders

Rond alle herinneringen aan Jan blijven het telkens mooie verhalen om te vertellen. Zo verwerft hij met zijn machines aanzien in binnen- en buitenland. Zo sprak hij eens de eigenaar Oskar Vogel van een groots Duits trekkermuseum in Paderborn bij Hannover, die had als combinatie een miniatuur voorstelling van een Lanz stoommachine met een Lanz Dorskast en Lanz draadpers als droom model in zijn kantoor op de kast staan. Toen Jan tegen hem zij, deze combinatie heb ik in het echt kon hij zijn oren niet geloven en zo kwam van het een het ander en werd Jan door het gelijknamige transportbedrijf van Vogel thuis met al zijn machines opgehaald om in Paderborn op een grote manifestatie aanwezig te zijn. Het was een unieke belevenis met een grote tocht door deze grote stad en vele oude werktuigen van weleer waartussen smid Renders manifesteerde.

Foto: Bij Stichting Smid Renders is het een complete bedrijvigheid van weleer.

Wanneer hij voor zijn draadpers naar de ontbrekende veren ‘die zorgen voor de juiste spanning op de pakkenpers op zoek was’ waren deze vooralsnog moeilijk vindbaar. Echter toen Jan op bezoek bij een schrootboer voor hoge nood even in de bosjes stond, zag hij daar prompt in het struikgewas de veren liggen waar hij al zo lang naar zocht en kon de machine verder worden afgewerkt.

Het waren telkens allemaal mooie verhalen die bij Jan en Nel thuis met een goede pot bier van hetgeen ze allemaal hadden meegemaakt in de huiskamer aan de Polderstraat werden opgerakeld, waar eenieder telkens pas vroeg in de nacht na een bijzondere avond aan leuke belevenissen huiswaarts keerde.

Gedroomde wens komt tot leven…

Jan Renders komt uiteindelijk op 12 juli 2015 op 80-jarige leeftijd te overlijden en hij was al die tijd een van de mensen die het belang van het conserveren van historische werktuigen inzag, waarmee een van zijn grote wensen was dat zijn levenswerk zou worden voortgezet. Deze gedroomde wens komt uiteindelijk met behulp van vrienden en familie letterlijk tot leven. Op deze wijze ziet “De Stichting Historisch Erfgoed Smid Renders” amper acht maanden na zijn overlijden op 9 maart 2016 in vestigingsplaats Veldhoven op initiatief van de naamgever het levenslicht.

Foto: De mensen achter Smid Renders volop in actie tijdens een van de vele festiviteiten.

De stichting heeft als belangrijke doelstelling, historische machinerieën van grote historische en culturele waarde, als erfgoed te behouden en voor het grote publiek tentoon te stellen. Zij stelt daarbij een belangrijke visie die staat voor het levendig houden van de geschiedenis welke het beste kan plaatsvinden door deze te restaureren en in werking te stellen. Als nevenstaande maar zeker niet minder belangrijke doel van de activiteiten bestaat uit het geven van voorlichting over alle facetten van deze bijzondere machines om iedereen op een laagdrempelige manier kennis van het alledaagse cultuurhistorisch verleden op het platteland kennis te laten nemen.

Foto: Gedroomde wens komt tot leven….

Doorgifte aan toekomstige generaties

Stichting Smid Renders heeft heden ten dage nog altijd als doel om educatie aan jong en oud door te geven en vindt het daarmee belangrijk dat de kennis over stoommachines in lengte van jaren niet verloren gaat. Na wind en water is de huidige stand van de techniek begonnen met de stoommachine. Het is een herinnering die als fundament van onze huidige welvaart voor iedereen dient te worden bewaard.

Foto: Doorgifte aan toekomstige generaties.

Heden ten dage bezoekt de stichting met zijn machines diverse activiteiten waaronder demonstraties op evenementen in binnen- en buitenland, met tentoonstellingen en rondleidingen die de herinnering aan deze periode levend houden.

Een complete collage met vele herinneringen aan de mensen achter Smid Renders